logotype
Gazeta Wyborcza - Poznań nr 130 PDF Drukuj

Gazeta Wyborcza - Poznań  nr 130 z 6 VI 2013 r., s. 2.

Recenzja książki: Krzysztof Stryjkowski, Poznań '45. Ostatni rok wojny i pierwszy rok odbudowy

Poznań "odniemczany"

http://www.wni.com.pl/images/stryjkowski.jpg

W lutym 1945 roku Poznań - zamieniony przez Niemców w twierdzę - należał do najbardziej zniszczonych polskich miast. Po zakończeniu walk miasto po raz kolejny w swojej historii pozbywało się pospiesznie śladów niedawnego niemieckiego panowania, ale po raz pierwszy nowe władze Poznania musiały się zmierzyć z problemem uruchomienia od podstaw niemal wszystkich dziedzin życia. Autor książki, historyk i archiwista Krzysztof Stryjkowski drobiazgowo opisuje wszelkie problemy, z jakimi borykali się wtedy poznaniacy, którzy przeżyli wojnę.

Ten okres przełomu w życiu Poznania to czas ciekawy i dotychczas słabo opisany. Autor z dokładnością archiwisty kreśli obraz ewakuacji niemieckiej ludności Poznania w styczniu 1945 r., walk o miasto (nie pomijając kontrowersyjnego sposobu werbunku przez Rosjan polskich cywilów), początków nowej władzy (ludowej) w Poznaniu, odbudowy życia w mieście. Dlaczego zabrał się za poznański rok 1945?

Stryjkowskiego skłoniło do tego spostrzeżenie, że w dotychczas wydanych publikacjach na ten temat brakowało wielu istotnych elementów - na przykład kwestii obozów dla jeńców niemieckich (wykorzystywanych m.in. do prac przy odgruzowywaniu Poznania) oraz innych miejsc odosobnienia dla Niemców i osób, wpisanych w latach okupacji na niemiecką listę narodowościową. Stryjkowski szerzej niż jego poprzednicy prezentuje również skutki obecności w mieście oddziałów Armii Czerwonej: masowe gwałty na Niemkach i Polkach, grabież mienia i infrastruktury, niszczenie parków i lasów komunalnych. Ciekawe są podrozdziały o obozach dla Niemców i o akcji "odniemczania miasta". Stryjkowski szczegółowo wylicza, gdzie Armia Czerwona i NKWD przetrzymywały Niemców i volksdeutschów - oraz dokąd trafiali oni po wywózce z Poznania. Z reguły wywożono ich do łagrów w ZSRR - jeśli przeżyli transport, pracowali np. przy wyrębie tajgi.

Osobną wartość książki Stryjkowskiego stanowią zdjęcia, wydobyte przez autora z głębi państwowych i prywatnych zbiorów. Wiele z nich może się nam dzisiaj wydać zaskakujących. Można na nich m.in. zobaczyć biskupa Walentego Dymka przemawiającego spod Arkadii 9 maja 1945 r. tuż obok pułkownika Nikołaja Smirnowa, sowieckiego komendanta wojskowego Poznania i powiatu poznańskiego. Pierwsze miesiące po oswobodzeniu miasta z Niemców to bowiem czas pozornego spokoju na linii nowa władza-Kościół. Późniejsze dramatyczne przeżycia biskupa Baraniaka w komunistycznym więzieniu pokazywały prawdziwy charakter nowej władzy.

BOJ

 

 

Strona wykorzystuje pliki cookie (tzw. ciasteczka) do prawidłowego działania lub w celach statystycznych. Ustawienia dotyczące plików cookie można zmienić w opcjach przeglądarki internetowej. Dodatkowe info: wszystkoociasteczkach.pl.

Zaakceptuj pliki cookies z tej strony.